Niedziela Palmowa

Cz. 1

Historia Kurpi Kurpie Kurpiowska Puszcz Zielona
Prywatne Muzeum Kurpiowskie w Wachu
Frywolitki i sztuka Laury Bziukiewicz
Kurpiowska Puszcz Zielona
Forum Puszcz Zielona
Bursztyn na Kurpiach
Kurpiowska Biżuteria
Kurpiowskie ozdoby Wielkanocne
Google
kurpie.com.pl internet
Muzeum Kurpiowskie w Wachu
Kurpiowskie zdoby na Bożenarodzenie
Galeria/Foto - Kurpie Kurpiowska Puszcz Zielona

.

Webmaster: Zdzisław Bziukiewicz

tel. 0607-676356

 

Dalsze rozpowszechnianie materiałów opublikowanych  w www.kurpie.com.pl jest zabronione bez zgody właściciela. Podstawa prawna: art. 25 ust. 1 pkt 1 b ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

 

Copyright kurpie.com.pl / Zdzisław Bziukiewicz 2007

Historia Kurpi

Kadzidło * Myszyniec * Baranowo * Lelis * Łyse * Czarnia* Zbójna * Turośl * Krasnosielc * Olszewo Borki * Nowogród* Chorzele* Kolno* Jednorożec* Rozogi

cz. 2

Przywrócić dawną świetność

Początki konkursu „ Palma Kurpiowska” w Łysych

Krzysztof Braun

Krzysztof Braun

Niedziela Palmowa zwana Kwietną, Palmową, Różdżkową, Wierzbną rozpoczyna cykl zwyczajów i obrzędów wspominania ostatnich dni życia Chrystusa na ziemi. Nazwana na pamiątkę uroczystego wjazdu do Jerozolimy, gdy lud na znak czci i hołdu rzucał gałązki palmowe pod nogi osiołka niosącego Pana. W Polsce palmę zastępują zwykle gałązki wierzbiny, które w tym czasie zwykle okryte są puszystymi pączkami zwanymi baziami lub kotkami. Ozdobione wstążkami, suszonymi barwnymi trawami, listkami borówki, mirtu lub widłakiem uroczyście święcone są w kościołach:

         ... do świątyni gronem wszystkim

             idą młodzi, idą starzy

             różdżkę wierzby z młodym listkiem

             niosą święcić do ołtarzy...

Efektowność wykonywanych palm sprawia, że są one w różnych regionach Polski przedmiotem konkursów, podczas których ocenia się ich urodę, artyzm wykonania, a przede wszystkim długość. Prym wodzi tu Lipnica Murowana na Pogórzu Wiśnickim, Tokarnia, Rabka u stóp Gorców i Łyse na Kurpiach Zielonych. Palmy rekordzistki liczą ponad 10 metrów długości.

Palmom przypisywano wiele ważnych właściwości, a wykorzystywano je we wszystkich prawie sferach życia rodzinnego i gospodarskiego.

Na pogórzu Jasielskim i Gorlickim przywiązywano do palm wysuszoną, a uprzednio wygotowaną w wodzie z popiołem hubę drzewną. Po poświęceniu palmy, hubę zapalano i rozpalano nią w Wielką Sobotę ogień domowy na cały rok. Zwracano baczną uwagę aby nie zgasła, a jeśli tak się stało, pożyczano ogień od sąsiadów, nie rozpalając nigdy od nowa. Powszechnie wierzono, że bazie - zwane bagniątkami – po zjedzeniu, miały zabezpieczać przed bólem gardła : aby gardło nie bolało - mówiono przed połknięciem.

Palmy służą (lub służyły) do zabiegów magicznych związanych przede wszystkim z hodowlą bydła, zapewnieniem urodzaju   i bezpieczeństwa domu.

We wschodnich Beskidach, w Gorcach, na Orawie i Podhalu – na obszarze gdzie dominowała gospodarka hodowlana, garść gałązek wierzbowych – bazicek jak mówią podhalańscy górale, owijano rzemiennym batogiem, albo pasmem lnu lub konopi. Po poświęceniu palmy, z przędzy splatano bic do poganiania bydła. O jego wartości tak mówi najstarsze źródło etnograficzne Podhala: „...wielki to skarb taki bicz poświęcony w Kwietną Niedzielę. Biczem takim, jeśli mu kto niefortunny drogę przejdzie niezręcznie, jak oni mówią, niechaj tylko biczem tym krzyż na drodze zatnie, a pewnym być może, że nic go złego w drodze nie spotka (...) nie boi się wywrotu, zbłąkania lub odniesienia jakiegokolwiek szwanku czy on sam czy konie jego. Pasterze takie bicze mają. Bydło tym biczem zaganiane nie dostanie uroku, nie zbłądzi w czasie pasienia, chociażby jakie licho go kusić miało”.

Powszechnym w całej Polsce zwyczajem było zostawienie palmy przed progiem stodoły, obory lub chlewa aby uchronić gospodarstwo przed różnymi nieszczęściami. Następnego dnia wnoszono palmę do domu zatykano za obrazem lub umieszczano w świętym kącie. Bywało też, że po powrocie z kościoła do domu, dzielono palmę na tyle części ile było zabudowań w gospodarstwie. Część zostawiano w domu, a resztę wtykano pod strzechę każdego budynku.

Na Kaszubach gałązki palm wkładano do uli i wplatano w sieci aby zapewnić sobie obfite połowy. Powszechnym zwyczajem było wkładanie poświęconych bazi do ziarna siewnego i ziemniaków przeznaczonych na sadzenie – aby ziemniaki obrodziły a ziarno z nowego zbioru  było tak grube jak bazicki.

Wielkanocna palma strzegła także rolnika przed klęskami żywiołowymi. W czasie burzy wystawiano ją w oknie razem z gromnicą lub spalano kawałek aby zaspokoić żarłoczność płomieni. Krzyżyki zrobione z gałązek palmowych, zatknięte w polu miały zabezpieczyć zboża przed wylegnięciem i gradobiciem. Gałązka palmy, podłożona pod pierwszą skibę wiosennej orki zapewniała według powszechnego mniemania wysokie plony.

Wypędzane po raz pierwszy w roku bydło na pastwisko należało obowiązkowo uderzyć palemką po grzbiecie. Gdy zwierzę robiło wrażenie chorego – zdrowiało po omieceniu jego boków palemką. Również gdy na św. Rocha święcono i okadzano bydło, dodawano do kadzidła wielkanocne palmy.

Ta wielka moc poświęconej palmy wyznaczała rozpoczęcie wielkiego misterium Tygodnia Wielkanocnego. Pisał Władysław Syrokomla:

            ... orzeźwiona łzami wiary

                wraca w domy ciżba prosta

                i jak każe zwyczaj stary

                różdżką wierzby siebie chłosta

                „ nie ja biję – wierzba biła,

                już za tydzień Zmartwychwstanie”.

 

 

Krzysztof Braun

 

Publikowane w 2000. roku.

 

cz. 2

Przywrócić dawną świetność

Początki konkursu „ Palma Kurpiowska” w Łysych

 

Kurpie - informacje

Laury Bziukiewicz w TVP2 - Pytanie na śniadanie - Kolczyki frywolitkowe

Lekcje muzealne i ginące zawody w Muzeum Kurpiowskim

w Agro U Bursztyna

Warianty, opis i cennik

 

* Jak do nas dojechać

 

* Kurpie / Strona główna

 

* Zdzisław Bziukiewicz

* Bursztyn Kurpiowski

* Muzeum Kurpiowskie w Wachu

* Wach

* Warsztaty i lekcje etnograficzne

* Kurpie Puszcza Zielona

* Galerie zdjęć z Kurpi

* Aktualności

* Kontakt z nami

* Galeria wyrobów kurpiowskich

* Twórczość Laury  Bziukiewicz

* Galeria bursztynowych wyrobów

* Galeria koronek frywolitkowych, szydełkowych i pisanek

* Kalendarze imprez ludowo-kulturalnych

* Gwara kurpiowska, gadki i wiersze kurpiowskie

* Gminy Kurpiowskie Wszystko z gmin:

* Prasa o nas

* Agro U Bursztyna

* Kiermasze i jarmarki ludowe

* Pliki do pobrania

 

 

Muzeum Kurpiowskie w Wachu.

 

W tej chwili zbliżamy się już do 3 tys. eksponatów.

Otwarte  o każdej porze - tylko zadzwoń i umów się!

 

Lekcje muzealne i warsztaty w Muzeum Kurpiowskim

 

1. Kopanie bursztynu

2. Obróbka kurpiowska bursztynu

3. Kopanie bursztynu + Obróbka kurpiowska bursztynu

4. Wyrób kwiatów z bibuły

5. Karty pocztówkowe i okolicznościowe

6. Koronka frywolitka

7. Len - czesanie, międlenie i tkanie

8. Wyrób palm wielkanocnych

9. Pisanki wielkanocne.

10. Warsztaty choinkowe

11. Zielarstwo ludowe

12. Wiejskie zabawki

13. Strój kurpiowski

14. Historia Kurpi Zielonych i gwara kurpiowska

15. Pranie i maglowanie - Higiena na wsi kurpiowskiej

16. Maszyny rolnicze

17. Koronka szydełkowa

18. Gry i zabawy wiejskie

19. Wyrób biżuterii

20. Warsztaty kulinarne - kuchnia kurpiowska

 

www.muzeum.kurpie.com.pl

 

 

 

zdjęcia

 

Kopanie bursztynu - w kopalni

Bursztyniarstwo Kurpiowskie - tradycyjna obróbka

 

Więcej => Obróbka kurpiowska bursztynu

 

Więcej => Kopanie bursztynu

 

Więcej => Kopanie bursztynu + Obróbka kurpiowska bursztynu

 

Więcej => Poławianie Bursztynu

 

Więcej => Poszukiwanie bursztynu i zwiedzanie kopalni bursztynu

 

Więcej => Obróbka kurpiowska bursztynu  + Poszukiwanie bursztynu i zwiedzanie kopalni   bursztynu

 

Więcej => Zdzisław Bziukiewicz